​माझी आजी महाभारतातल्या गोष्टी सांगायची... त्यातली एक कृष्ण-सत्यभामा यांची होती. कृष्णाला रुक्मिणी आणि सत्यभामा अशा दोन बायका होत्या. तशा १६,००० होत्या म्हणे, पण त्यातल्या प्रमुख ह्या दोन.होत्या. रुक्मिणी प्रेमळ आणि समंजस (थोडक्यात "आदर्श" बायकोसारखी  ) होती. तर सत्यभामा प्रेमळ पण खाष्ट, चीडचीड करणारी, भांडकुदळ, संशयी, मत्सरी अशी होती (थोडक्यात "खऱ्या" बायकोसारखी  ) मी लहानपणी वाचलेल्या सगळ्या गोष्टींमध्ये राजांना दोन बायका असायच्या - एक आवडती आणि एक नावडती. हल्ली महागाई इतकी वाढली आहे की २ बायका परवडणे अवघड आहे. म्हणून त्यांना एकच बायको असते - नावडती हे विषयांतर झाले. असो. तर कृष्ण आणि सत्यभामा यांचे सतत भांडण व्हायचे. सत्यभामा आणि रुक्मिणी यांची घरं शेजारी-शेजारी च होती. आणि सत्यभामाला तिच्या संशयी स्वभावाप्रमाणे कृष्ण रुक्मिणीवर जास्त प्रेम करतो, जास्त वेळ देतो... असं वाटायचं. हे आपल्याकडे कविवर्य ग. दि. माडगूळकर यांनी अतिशय काव्यात्म आणि समर्पक रितीने एका गीतात मांडले आहे. सत्यभामा कृष्णाला विचारते: "बहरला पारिजात दारी, फुले का पडती शेजारी". पारिजातकाचे झाड स्वर्गातून कृष्णाने पृथ्वीवर आणले. हे झाड कोठे लावावे यावरून सत्यभामा आणि रूक्मिणी यांच्यात वाद झाला. कृष्णाने ते झाड सत्यभामाच्या अंगणी अशा ठिकाणी लावले की फुले उमलल्यावर रुक्मिणीच्या अंगणात पडावे. ह्यात पारिजातकाचे झाड हे प्रेमाचे रूपक म्हणून वापरले आहे. संपूर्ण गीत हे असे आहे: ======================== बहरला पारिजात दारी फुले का पडती शेजारी माझ्यावरती त्यांची प्रीती पट्टराणी जन तिजसी म्हणती दुःख हे भरल्या संसारी। असेल का हे नाटक यांचे मज वेडीला फसवायाचे? कपट का करिती चक्रधारी। का वारा ही जगासारखा तिचाच झाला पाठीराखा वाहतो दौलत तिज सारी। ... फुले का पडती शेजारी।। ======================== म्हणजे कृष्ण पण असा चतुर आणि खोडकर होता की त्याने झाड लावले सत्यभामेच्या अंगणात पण ते अशा प्रकारे लावले की त्यातूनही तिची चीडचीड आणि जळजळच होईल! हे परत विषयांतर झाले. असो. तर सत्यभामा त्यामुळे सारखी चिंताग्रस्त असायची, कि कृष्णाचं तिच्यावर सगळ्यात जास्त प्रेम आहे का नाही. म्हणून तिने कृष्णाला विचारले: "मी तुम्हाला किती प्रिय आहे?" ती आत्ताच्या काळात असती तर "On scale of 1 to 10, 1 being 'I don't hate you' and 10 being 'I am totally into you', how much do you love me?" असा पॉईंटेड प्रश्न विचारला असता. पण असा ओपन एंडेड प्रश्न विचारल्यामुळे पुन्हा कृष्णाला खोडकरपणा करायची संधी मिळाली. कृष्ण म्हणाला: तू मला मिठाइतकी प्रिय आहेस! सत्यभामा म्हणाली:... Continue Reading →

​ नुकतेच आमच्याकडे "शालेय शिक्षण" या विषयावरून रसाळ वाद झाले. SSC बोर्ड पासून CBSE/ICSE बोर्ड पर्यंत आणि Home Schooling पासून Boarding School पर्यंत अनेक मुद्दे एकाच वेळेस चर्चेत होते. शिक्षणाचा दर्जा, अभ्यासक्रमाचा दर्जा, शिक्षकांचा दर्जा, शाळेचा/संस्थेचा दर्जा इत्यादीपासून सुरुवात होऊन मग हळू हळू हल्लीचा "ट्रेंड" काय, "पीअर ग्रुप" चं मत काय, "convenience over curriculum" अशा वाटेने चर्चा-cum-वाद झाला... अर्थात एका दिवशी किंवा एका बैठकीत नाही तर काही दिवस/आठवडे या कालावधीत. शेवटी सध्याच्या अभ्यासक्रमात काय आहे हे बघण्यासाठी आम्ही SSC बोर्ड आणि CBSE बोर्ड यांची Science विषयाची १० वी ची पुस्तकं विकत आणली. ती ५-१० मिनिटे चाळल्यावर  SSC बोर्डकी CBSE बोर्ड हा प्रश्न निकालात निघाला. SSC बोर्डाच्या पुस्तकाचा दर्जा इतका इतका...इतका जास्त सुमार आहे की त्याबद्दल चर्चा करणेही निरुपयोगी आहे. अर्थात माझ्या वेळी SSC ची पुस्तकं फार ग्रेट होती असं नाही...आणि माझ्या वेळची CBSE ची पुस्तकं पाहण्याचं तेव्हा आमच्या डोक्यातही आलं नव्हतं. मुळात शाळाच "घराजवळची, चालत जात येण्यासारखी आणि वडील आणि आजोबा जिथे शिकले ती" अशा साध्या विचारातून निवडलेली... त्यामुळे अभ्यासक्रम compare करणे वगैरे कोणी केलं असण्याची पुसटशीही शक्यता नाही. पण एक चांगली गोष्ट म्हणजे, मी माझ्या वेळची बालभारतीची काही पुस्तकं अजूनही जपून ठेवली आहेत. सगळ्या विषयांची नाहीत, पण मराठी विषयाची ४-५ इयत्तांची, गणिताची, इतिहासाची, भूगोलाची २-३, Science ची १-२ अशी पुस्तके आहेत. ह्या चर्चेच्या निमित्ताने मी ती पुस्तके पुन्हा उघडून बघितली... तितकी वाईट नव्हतं आमचं curriculum - विशेषतः मराठी, maths, science. आत्ताच्या SSC बोर्डाच्या पुस्तकांशी तुलना केली तर फारच चांगली! गंमत म्हणजे मला मराठीचे काही धडे (गद्य) आणि कविता (पद्य)  अजूनही  आठवतात, पाठ आहेत. त्यांच्याशी संबंधित शाळेतले प्रसंग, शिक्षकांनी दिलेली उदाहरणे ही लक्षात आहेत - सगळी नाही, पण काही ठळक. त्या नंतर सहज म्हणून मी इंटरनेटवर ही सगळी पुस्तके मिळतात का ते शोधत बसलो. बाकीच्या विषयांची नाहीत पण मराठी विषयाची सर्व पुस्तके (१ ली ते ८ वी) बालभारती च्या वेबसाइट वर Archive विभागात आता उपलब्ध आहेत. तुम्ही ती इथून डाउनलोड करू शकता. फक्त सध्याच्या अभ्यासक्रमाची नाही तर मागच्या ३-४ अभ्यासक्रमाची. म्हणजे सिरीज-१ ची पुस्तके बहुदा १९८०-१९८५ च्या काळातली असतील. त्यानंतर सिरीज-२ ची पुस्तके... असे. ते सापडल्यावर मी अजून जुनी पाठ्यपुस्तके सापडतात का ते बघत होतो... माझ्या वडिलांच्या काळातली. आणि गंमत म्हणजे मला वडिलांच्या काळचे नाही परंतु त्याच्याही खूप आधीच्या काळाचे, म्हणजे माझ्या आजोबांच्या ही आधीच्या काळचे मराठी विषयाचे क्रमिक पुस्तक सापडले - त्यावर १९०६ सालाचा शिक्का आहे, आणि ते "मराठी तिसरी" चे मुंबई इलाख्याचे क्रमिक पुस्तक आहे असं दिसतंय...किंमत ६ आणे (४ आणे म्हणजे २५ पैसे). मी एक गोष्ट खूप पूर्वी वाचली होती... "गोखल्यांचे रास्ते कसे बनले?" गोखल्यांच्या एका शाखेचे आडनाव बदलून रास्ते झाले... शिवाजी महाराज किंवा पेशव्यांच्या काळात... त्याबद्दलची ती गोष्ट होती. बहुदा कुठल्या तरी दिवाळी अंकात किंवा मासिकात त्याबद्दल लिहिले होते. माझ्या वडिलांना ती गोष्ट चांगली माहिती होती. त्यांच्या पूर्वीच्या पाठ्यपुस्तकात ती गोष्ट धडा म्हणून होती. आणि नवल म्हणजे ह्या १९०६ सालच्या मराठी तिसरीच्या पुस्तकात तो धडा आहे (क्रमांक ११)! एकूणच ते १९०६ सालचे पाठ्यपुस्तक खूप जास्त दर्जेदार आहे! आणि मुख्य म्हणजे प्रत्येक धड्याच्या शेवटी "गाळलेल्या जागा भरा", "एका वाक्यात उत्तरे द्या" सारखे आचरट प्रश्न नव्हते. आपली शिक्षणपद्धती "मार्क्स-वादी" व्हायच्या पूर्वीचा काळ होता तो! असो. हे मराठी तिसरीचे पुस्तक Marathi-Third-Book नक्की वाचा. आणि अजून अशीच जुनी दुर्मिळ पाठ्यपुस्तके मिळाली तर शेअर करा... P.S.: For Alternate Link to Marathi Third... Continue Reading →

सध्या बिटकॉइन खूप गाजत आहे. त्यावरून बिटकॉइन सारख्या Cryptocurrency बद्दल माझी अनेकांशी बरेचदा चर्चा होते. काही लोकांनी त्यात थोडे फार पैसे कमावले आहेत, किंवा कमवायची इच्छा आहे. तर काहींना ती खूप दूरगामी परिणाम करणारी गोष्ट वाटते. उदा: २०४० पर्यंत सगळे व्यवहार फक्त बिटकॉइन नी च होणार, नाही झाले तर नाव बदलेन... (स्वतःचे का बिटकॉइन चे ते सांगायचं सोयीस्करपणे टाळतात) माझं अगदी स्पष्ट आणि थोडक्यात सांगायचं तर बिटकॉइन (or any cryptocurrency) हा at best एक bubble (फुगा) आहे, आणि at worst खूप मोठी फसवणूक (like a Ponzi scheme) आहे. का ते सांगतो. पण त्याआधी Currency आणि Cryptocurrency याबद्दल थोडंसं... प्रथम पैसा या संकल्पनेबद्दल. There are three basic functions of money. Money serves as a medium of exchange, as a store of value, and as a unit of account. Medium of exchange: Money can be used for buying and selling goods and services. पैशाचा उपयोग खरेदी-विक्री साठी केला जातो. पूर्वी barter system होती तेव्हा (उदाहरणार्थ) काही लोकं एक डझन चिक्कू देऊन त्याबदल्यात एक किलो तांदूळ घेत असतील, तेच काही लोक त्याबदल्यात ३ किलो तांदूळ मागत असतील. म्हणून common base/denominator या अर्थानी पैशाचा वापर उपयुक्त ठरला. "Price"... Continue Reading →